je wajua?

Hapana shaka umeshawahi kujiuliza neno ‘Kata’ limeibukia wapi hata kukawa na Katibu Kata ama Kata ya sehemu fulani, mfano Kata ya Kijitonyama, ikimaanisha mojawapo ya ngazi ya chini katika serikali za mitaa.

Utafiti wetu umebaini kwamba jina hilo linatokana na aliyekuwa Jaji Mkuu wa kwanza wa Tanganyika, Sir William Carter, aliyeshika wadhifa huo toka mwaka 1920 hadi 1924, akifanyia kazi zake jijini Dar es salaam. Hivyo, akiwa ndiye Jaji Mkuu wa kwanza, jina lake likavuma kila pembe ya nchi ambapo wenyeji walilitamka Kimatumbi, yaani Jaji Kata.

Hivyo umaarufu wa Jaji Kata ukapelekea hata wale viongozi wa ngazi za serikali za mitaa, ukitoka kwa mjumbe wa nyumba kumi kumi, unafuata ngazi ya Bwana Kata, yaani jina la Jaji Carter likawa kama kiashirio cha cheo cha kutoa maamuzi katika ngazi za chini za utawala. Baadaye himaya ya Bwana Kata ikaja kujulikana kama ‘Kata’ ambapo baadaye zaidi kiongozi akawa Katibu Kata pamoja na Mwenyekiti wa Kata.

Jaji Mkuu Mstaafu Mh. Augustino Ramadhani akiwa na wapiganaji
 siku aliyoapishwa rasmi kuwa Jaji Mkuu mwaka 2007

Historia ya cheo hicho cha Jaji Mkuu nchini Tanzania, ambayo imeweza kutoa jina la uongozi katika ngazi ya serikali za mitaa, inaanzia baada ya Vita Kuu ya kwanza, wakati Tanganyika iliyokuwa koloni la Ujerumani, ilipochukuliwa na kuwekwa chini ya hiamaya ya Uingereza mwaka 1919. Mwaka mmoja baadaye nafasi ya Jaji Mkuu ikaundwa. 

Tanganyika ilipata Uhuru wake mwaka 1961 na baada ya mwaka ikawa Jamhuri. Mwaka 1964 Tanganyika na Zanzibar ziliungana na kuunda Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na nchi ikabadili  jina  na kuitwa Tanzania. Pamoja na kuungana huko, Bara na Visiwani zilikuwa na mfumo wake wa Mahakama, yaani kila upande una Jaji Mkuu wake hadi leo. Mahakama ya Rufani, ambayo ina mamlaka ya juu katika sheria nchini kote, ilizinduliwa mwaka 1979.

Jaji Mkuu Mh. Mohamed Chande Othman

Majaji wakuu wa Tanganyika

1920–1924: Sir William Morris Carter

1924–1929: William Alison Russell

1929–1936: Joseph Alfred Sheridan

1934–1936: Sidney Solomon Abrahams

1936–1939: Llewelyn Chisholm Dalton

1939–1945: Ambrose Henry Webb

1945–1951: Sir George Graham Paul

1951–1955: Sir Herbert Charles Fahie Cox

1955–1960: Edward John Davies

1960–1964: Ralph Windham

Majaji wakuu wa Tanzania

1964–1965: Ralph Windham [17]

1965–1971: Philip Telford Georges

1971–1977: Augustine Saidi

1977–2000: Francis Lucas Nyalali

2000–2007: Barnabas A. Samatta

2007–2011: Augustino Ramadhani

2011 – Hadi sasa: Mohamed Chande Othman