
Katika waraka wa mapendekezo ya kimkakati uliotolewa Novemba 2026, TRAMEPRO imependekeza Tanzania kujifunza kutoka Jamhuri ya India, ambayo imepiga hatua katika kurasimisha na kuendeleza mifumo ya tiba za jadi kupitia Wizara maalumu ya AYUSH.
Shirika hilo limeeleza kuwa Tanzania ina utajiri mkubwa wa mimea tiba na maarifa ya jadi yaliyorithishwa kutoka kizazi kimoja hadi kingine, lakini bado kuna changamoto zinazohitaji kushughulikiwa ili sekta hiyo iweze kuchangia kikamilifu katika afya ya jamii na uchumi wa taifa.
Miongoni mwa changamoto zilizobainishwa ni upungufu wa tafiti za kisayansi, mifumo ya mafunzo na viwango vya kitaaluma, vifaa vya kupima ubora wa bidhaa, pamoja na uharibifu wa mazingira unaosababisha kupungua kwa baadhi ya mimea tiba.
TRAMEPRO imependekeza pia kuimarishwa kwa Baraza la Tiba Asili na Tiba Mbadala kwa kuongeza rasilimali watu, fedha, vifaa na mifumo ya kidijitali ili liweze kutekeleza majukumu yake kwa ufanisi.
Aidha, shirika hilo limetaka kuanzishwa kwa mfumo wa mafunzo ya kitaaluma utakaowawezesha wataalamu wa tiba asili kupata elimu ya kisasa kuhusu usalama wa wagonjwa, matumizi sahihi ya dawa, maadili ya taaluma na umuhimu wa kuwapeleka wagonjwa kwenye huduma za kisasa pale inapohitajika.
Katika eneo la utafiti, TRAMEPRO imependekeza kuimarishwa kwa ushirikiano kati ya Taasisi ya Taifa ya Utafiti wa Magonjwa ya Binadamu (NIMR), vyuo vikuu, taasisi za afya na wataalamu wa tiba asili ili kuchunguza kisayansi mimea tiba, viambato vyake, usalama na ufanisi wake.
Kwa upande wa uchumi, shirika hilo limehimiza Serikali kuweka mazingira rafiki kwa uwekezaji katika viwanda vya kuchakata mimea tiba, maabara za kupima ubora, uzalishaji wa bidhaa zenye viwango na upanuzi wa masoko ya ndani na nje ya nchi.
Katika kuimarisha ushirikiano wa kimataifa, TRAMEPRO imependekeza Serikali kupitia Wizara ya Afya kuanzisha mazungumzo rasmi na Wizara ya AYUSH ya India ili kuwezesha kubadilishana uzoefu, mafunzo, teknolojia, tafiti za pamoja na fursa za uwekezaji.
Waraka huo pia unapendekeza utekelezaji wa mpango wa miaka mitano kuanzia 2027 hadi 2031, utakaoanza na tathmini ya mfumo uliopo, kuimarisha taasisi na mifumo ya udhibiti, kuendeleza tafiti na uzalishaji, kukuza uwekezaji na hatimaye kufanya tathmini ya matokeo.
TRAMEPRO imeiomba Serikali kupitia Wizara ya Afya kupokea na kutathmini mapendekezo hayo, kuitisha mkutano wa kitaifa wa wadau wa Tiba Asilia na Tiba Mbadala, pamoja na kuimarisha utekelezaji wa Sheria ya Tiba Asili na Tiba Mbadala, Sura ya 244.
Akieleza msimamo wa shirika hilo, Katibu Mkuu wa TRAMEPRO, Boniventura F. Mwalongo, amesema maendeleo ya sekta hiyo yanapaswa kujengwa kwa ushirikiano wa Serikali, wataalamu, taasisi za utafiti, vyuo vikuu na sekta binafsi.
Amesisitiza kuwa lengo la mapendekezo hayo si kuiga mfumo wa India, bali kujifunza kutokana na uzoefu wake na kujenga mfumo wa Tanzania unaozingatia mazingira, rasilimali na mahitaji ya nchi.
Kauli mbiu ya waraka huo ni: “Tuisimamie Tiba Asili kwa Maarifa, Tuiendeleze kwa Sayansi, Tuilinde kwa Sheria na Tuikuze kwa Uchumi.”
Bi Neema Julius kutoka Taasisi ya Konga la Waviu Arusha akiwasilisha namna taasisi hiyo ilivyonufaika na mgao wa fedha zilizotolewa na kampeni ya GGM Kili Challenge Against HIV & AIDS wakati wa tathmini ya kikao kinachoendelea Moshi, mkoani Kilimanjaro
Makamu wa Rais, Mhe. Deogratius Ndejembi, amekagua ujenzi wa Hospitali ya Halmashauri ya Mbinga wenye thamani ya Shilingi bilioni 3.7, ambapo majengo 15 kati ya 29 yamekamilika tangu mradi huo uanze mwaka 2021.
Katika ziara hiyo, ameuagiza uongozi wa Halmashauri kutumia sehemu ya mapato yake ya ndani, yanayofikia wastani wa Shilingi bilioni 14.7 kwa mwaka, kuharakisha ukamilishaji wa baadhi ya majengo hasa nyumba za wafanyakazi badala ya kutegemea fedha za Serikali Kuu pekee.
Aidha, amepongeza mafanikio katika kuboresha huduma za uzazi na kupunguza vifo vya mama na mtoto vilivyoripotiwa hospitalini hapo kutoka 550 Kabla ya ujenzi wa hospitali hiyo hadi 106 tangu hospitali ilipoanza kutoa huduma. Akieleza sababu za idadi ya Vifo, Mganga Mkuu katika hospitali hiyo amesema idadi kubwa ya Vifo inatokana na wajawazito kujifungulia nyumbani.
Akifikisha salamu za Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa wagonjwa, Makamu wa Rais amesisitiza dhamira ya Serikali ya kuendelea kuimarisha miundombinu na huduma za afya ili kulinda maisha ya mama na mtoto.
▪️ Ataka walimu wawili waliojitolea kwa zaidi ya miaka mitano waajiriwe kutokana na mchango wao katika ufaulu
WAZIRI MKUU, Dkt. Mwigulu Nchemba, amevitaka vikundi vya Sungusungu kutowatenga wananchi wala kuwalazimisha kushiriki taratibu zinazokinzana na imani zao, akionya kuwa vitendo hivyo vinaweza kusababisha mgawanyiko katika jamii.
Ametoa maelekezo hayo leo (Jumanne, Novemba 10, 2026), wakati akisikiliza kero za wananchi katika mkutano wa hadhara uliofanyika Kijiji cha Singita, Kata ya Usanda, Jimbo la Itwangi, Halmashauri ya Wilaya ya Shinyanga.
“Kama mtu imani yake haimruhusu kuchanja, kwa kweli tusimlazimishe. Na wala tusimtenge,” amesema.
Maelekezo hayo yamefuatia malalamiko ya mwananchi, Simon John, aliyedai kuwa mchungaji wake ametengwa baada ya kukataa kushiriki baadhi ya taratibu za Sungusungu, huku waumini wakizuiwa kwenda kusali kwake.
Akizungumza na kiongozi wa Sungusungu aliyekuwapo mkutanoni, Waziri Mkuu amemtaka kuhakikisha mchungaji huyo hatengwi na anaendelea kupewa ulinzi.
“Msisumbuane na mchungaji mmoja huyo. Mpeni na ulinzi, wala msimtenge,” amesema.
Dkt. Mwigulu ameelekeza vikundi vya Sungusungu kuwaruhusu waumini, wakiwemo wanachama wa vikundi hivyo, kwenda kusali kwa mchungaji huyo, huku akisisitiza umuhimu wa kuheshimu uhuru wa imani na ibada.
Katika hatua nyingine, Waziri Mkuu amesema atamwandikia Katibu Mkuu, Ofisi ya Rais–Menejimenti ya Utumishi wa Umma na Utawala Bora, ili walimu wawili wa kujitolea waliochangia Shule ya Msingi Masunula kushika nafasi ya pili kitaifa waajiriwe.
Shule hiyo ipo Kijiji cha Masunula, Kata ya Usule, wilayani Shinyanga. Amesema ameelezwa kuwa walimu hao wamefundisha kwa kujitolea kwa zaidi ya miaka mitano katika shule hiyo yenye walimu saba.
“Hawa waajiriwe kwa sababu tumeona matokeo yake,” amesema.
Amewapongeza walimu, wanafunzi na viongozi kwa mafanikio hayo, huku akielekeza tathmini ya gharama za ujenzi wa nyumba yenye makazi ya walimu wawili ifanyike na kuwasilishwa kupitia Katibu Tawala wa Mkoa ili kupunguza changamoto ya makazi katika shule hiyo.
Kuhusu huduma za afya, Waziri Mkuu amemwelekeza Katibu Tawala wa Mkoa wa Shinyanga kuwasilisha siku hiyo hiyo maombi maalumu ya ujenzi wa vituo viwili vya afya katika kata za Usule na Didia.
Vilevile, ameahidi kutafuta shilingi milioni 76 za kukamilisha Zahanati ya Mwamkanga ili wananchi waanze kupata huduma.
Na Pamela Mollel, Arusha
WAKULIMA wametakiwa kuongeza uzalishaji kwa wingi ili kukidhi mahitaji ya viwanda na masoko nje ya nchi kwani kuna fursa kubwa ya masoko kutokana na ongezeko la mahitaji kwa ajili ya usindikaji wa vyakula na upanuzi wa masoko ya ndani na nje ya nchi.
Hayo yamesemwa jijini Arusha leo na Mkurugenzi Mkuu wa kampuni ya Darsh Industries Limited inayozalisha bidhaa za vyakula kupitia chapa ya Red Gold ,Bhadresh Pandit wakati akizungumza na waandishi wa habari katika maonesho ya jukwaa la Kimataifa la Biashara na Uwekezaji wa Mazao ya Bustani, HortiLogistica Africa 2026, linalofanyika katika viwanja vya TGT jijini Arusha.
Bhadresh amesema kampuni hiyo ina viwanda viwili vilivyopo Arusha na Iringa, vinavyoshirikiana kwa karibu na wakulima ili kupata mazao yanayotumika kuzalisha bidhaa mbalimbali za chakula.
Ameongeza kuwa ,kampuni hiyo inahitaji mazao yakiwemo nyanya, pilipili mbuzi, pilipili mwendokasi, karanga na matunda mbalimbali kama machungwa, mananasi na matunda damu, ambayo hutumika kama malighafi katika uzalishaji.
Ameeleza kuwa kupitia mazao hayo kampuni huzalisha bidhaa mbalimbali zikiwemo michuzi (sauces), jam na bidhaa nyingine za vyakula, huku ikiendelea kuimarisha uzalishaji wa bidhaa zilizoandaliwa kwa matumizi ya moja kwa moja (Ready to Eat).
"Moja ya malengo ya kushiriki maonesho hayo ni kutangaza bidhaa zinazozalishwa na kampuni hiyo, pamoja na kukutana na wakulima ili kujenga ushirikiano utakaowawezesha kulima mazao yenye soko la uhakika."amesema Bhadresh.
Amesisitiza kuwa kilimo kina fursa kubwa ya kibiashara, hivyo wakulima wanapaswa kuongeza uzalishaji ili kunufaika na mahitaji ya viwanda vinavyotegemea mazao ya ndani.
Akizungumzia fursa za soko, amesema michuano ya Kombe la Mataifa ya Afrika (AFCON) mwakani inatarajiwa kuongeza idadi ya wageni watakaotembelea nchi na kutumia huduma mbalimbali ikiwemo hoteli, ambazo ni miongoni mwa maeneo yanayopatikana bidhaa za kampuni hiyo.
Ameongeza kuwa, ongezeko la wageni na matumizi ya bidhaa hizo linaweza kuongeza mauzo ya kampuni, kupanua uzalishaji na kutoa nafasi ya kuongeza ajira kwa Watanzania.
"Ukuaji wa biashara hiyo utaongeza pia manunuzi ya mazao kutoka kwa wakulima wa ndani na kuchangia mapato ya serikali kupitia ulipaji wa kodi."amesema Bhadresh.
Aidha, ametoa wito kwa wananchi kutumia bidhaa zinazozalishwa na kampuni hiyo kwa wingi ili kusaidia kukuza viwanda vya ndani, kuongeza ajira na kupanua soko la mazao yanayozalishwa na wakulima.
Aidha ameiomba serikali kuendelea kuwawezesha wakulima na kutatua changamoto zinazowakabili ili waweze kuzalisha mazao kwa wingi na ubora unaohitajika na viwanda.
Amesema kampuni hiyo tayari inauza bidhaa zake katika nchi mbalimbali za Afrika zikiwemo Kenya, Uganda, Burundi, Rwanda, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, Malawi na Zambia, huku ikilenga kupanua zaidi masoko yake.
Amesisitiza kuwa ili kufikia malengo hayo, ni muhimu kuimarisha ushirikiano kati ya wakulima, viwanda na serikali katika kuhakikisha upatikanaji wa malighafi za kutosha, kukuza uzalishaji wa ndani na kuongeza ushindani wa bidhaa za Tanzania katika masoko ya kimataifa.
Amefafanua kuwa ,kiwanda hicho cha kusindika nyanya kilichopo mkoani Iringa kina uwezo wa kuchakata zaidi ya tani 250 za nyanya kwa siku, huku kikiendelea kupokea mazao kutoka kwa wakulima wanaotaka kuingia katika ushirikiano wa kibiashara na kampuni hiyo.
Mkurugenzi wa masoko wa kampuni hiyo, Darsh Pandit amewahamasisha vijana nchini kuwekeza katika kilimo kwa kuwa ni sekta yenye fursa kubwa za kiuchumi, huku ikiwataka wakulima kutumia fursa ya kuuza mazao yao moja kwa moja viwandani.
Pandit, amesema kampuni hiyo inajihusisha na usindikaji wa mboga na matunda kwa ajili ya kuzalisha bidhaa mbalimbali za chakula.
"Kampuni hii inazalisha bidhaa zaidi ya 40, zikiwemo tomato paste, tomato sauce, pilipili na siagi ya karanga (peanut butter), huku bidhaa zake zikitambulika kupitia chapa ya Red Gold ambayo imepata hadhi ya Superbrand katika Afrika Mashariki."amesema Pandit.
Amesema kampuni hiyo imewekeza katika viwango vya ubora kwa kupata vyeti vya TBS, ISO na Halal, hatua inayolenga kuhakikisha bidhaa zinazozalishwa zinakidhi viwango vinavyotakiwa katika masoko ndani na nje ya nchi.
"Kampuni yetu inashirikiana na wakulima zaidi ya 5,000 kutoka mikoa mbalimbali ikiwemo Iringa, Morogoro na Arusha, ambapo hununua mazao moja kwa moja kutoka kwa wakulima ili kuhakikisha upatikanaji wa malighafi kwa ajili ya uzalishaji."amesema .
Amefafanua kuwa, kiwanda chao cha kusindika nyanya kilichopo mkoani Iringa kina uwezo wa kuchakata zaidi ya tani 250 za nyanya kwa siku, huku kikiendelea kupokea mazao kutoka kwa wakulima wanaotaka kuingia katika ushirikiano wa kibiashara na kampuni hiyo.
Ameongeza kuwa kiwanda kikuu cha kampuni hiyo, kipo eneo la Njiro jijini Arusha na kuwataka wakulima wenye mazao yanayohitajika kufika viwandani hapo ili kupata maelekezo kuhusu namna ya kuanzisha ushirikiano wa kibiashara.
Mkurugenzi Mkuu wa kampuni ya Darsh Industries Limited ,Bhadresh Pandit akizungumza na waandishi wa habari katika maonesho ya jukwaa la Kimataifa la Biashara na Uwekezaji wa Mazao ya Bustani, HortiLogistica Africa 2026, linalofanyika katika viwanja vya TGT jijini Arusha.
SHIRIKA la Room to Read, limeingia makubaliano na Taasisi ya Elimu Tanzania (TET), ikiwa ni sehemu ya kuendeleza, kuimarisha na kupanua ushirikiano eneo la uimarishaji wa stadi za kusoma na kuandika kwa watoto, pamoja na kukuza stadi za maisha na usawa wa kijinsia kwa vijana, hususan wasichana.
Akizungumza
katiha hafla hiyo leo jijini Dar es Salaam, Mkurugenzi Mkazi wa Room to Read, Bi. Joan Ndaambuyo Minja alisema
wanatambua na kuthamini
dhamira ya Serikali ya kuhakikisha kila mtoto anapata elimu bora, jumuishi na
yenye kumjengea maarifa, stadi na uwezo wa kushiriki katika maendeleo ya Taifa,
hivyo lina kila sababu ya kuunga mkono juhudi hizo.
Alisema
shirika hilo linauchukulia
ushirikiano na Serikali kuwa ni sehemu ya kutekeleza vipaumbele vya kitaifa
katika sekta ya elimu, badala ya kuwa utekelezaji wa programu za Room to Read
moja kwa moja.
“…Leo
ni siku muhimu katika historia ya ushirikiano kati ya Taasisi ya Elimu Tanzania
na Shirika la Room to Read Tanzania. Utiaji saini wa Hati hii ya Makubaliano
unaweka msingi rasmi wa kuendeleza, kuimarisha na kupanua ushirikiano wetu
katika maeneo mawili muhimu: uimarishaji wa stadi za kusoma na kuandika kwa
watoto, pamoja na kukuza stadi za maisha na usawa wa kijinsia kwa vijana,
hususan wasichana,” alisema, Bi. Minja.
Alibainisha kuwa makubaliano waliosaini yanaendana na mwelekeo wa Sera ya Elimu na Mafunzo ya
mwaka 2014, Toleo la 2023, inayosisitiza umuhimu wa elimu yenye ubora, usawa wa
fursa, ujumuishi na ushirikishwaji wa wadau mbalimbali katika kuendeleza elimu
nchini.
Aliongeza kuwa Sera inatambua kuwa jukumu la
kuboresha elimu si la Serikali pekee. Linahitaji ushirikiano wa karibu kati ya
Serikali, taasisi zake, sekta binafsi, mashirika yasiyo ya kiserikali, wadau wa
maendeleo, wazazi na jamii kwa ujumla.
“…ushirikiano huu
unaendana na matarajio ya Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050, inayolenga
kujenga Taifa lenye watu wenye maarifa, ujuzi, ubunifu na uwezo wa kukabiliana
na mabadiliko ya kiuchumi na kijamii. Dira hii inatukumbusha umuhimu wa
kuwekeza katika rasilimali watu kuanzia hatua za awali za ujifunzaji,
kuimarisha elimu yenye ubora na kuhakikisha kuwa wanawake na wanaume, wasichana
na wavulana wanapata fursa sawa za kujifunza, kuendeleza vipaji vyao na kushiriki
katika maendeleo ya Taifa,” amesisitiza, Bi. Joan Minja.
Kwa upande wake, Mkurugenzi Mkuu Taasisi ya Elimu Tanzania (TET), Dkt. Aneth Komba akizungumza katika hafla hiyo, alisema miongoni mwa malengo makuu ya Hati ya Makubaliano waliosaini ni Kushirikiana katika uandaaji, kupitia na kuhuisha vifaa vya kufundishia na kujifunzia ili viendane na viwango vya Mitaala ya Taifa, kwa kuzingatia Sera ya Elimu na Mafunzo ya Mwaka 2014, Toleo la 2023, na Mwongozo wa Kitaifa wa Mitaala ya ElimuMsingi, kwa lengo la kuimarisha ubora na ufanisi wa ujifunzaji wa stadi za msingi.
Alisema mengine muhimu waliokubaliana na katika
ushirikiano huo ni, kuimarisha umahiri wa walimu kupitia mifumo ya mafunzo ya
ualimu kabla ya kuanza kazi na mafunzo endelevu kwa walimu walio kazini, kwa
kuandaa na kutekeleza mafunzo kwa kuzingatia Mkakati wa Taifa wa Maendeleo na
Usimamizi wa Walimu pamoja na vipaumbele vya kitaifa vya kuimarisha umahiri wa
walimu na kuboresha ufundishaji na ujifunzaji darasani.
Aidha alibainisha na
Pia tumekubaliana; kuwezesha upatikanaji wa elimu bora kwa usawa na bila ubaguzi,
kwa kuzingatia mahitaji ya kijinsia, kwa mujibu wa Mkakati wa Taifa wa
Maendeleo ya Jinsia pamoja na vipaumbele vya elimu jumuishi vilivyoainishwa.
| Picha ya pamoja. |






.jpeg)


.jpeg)

.jpeg)






.jpeg)

.jpeg)
.jpeg)

.jpeg)
















